MeşhûrTürkçe Mevlid kasîdesinin yazarı. Bursa`da doğdu. KaynaklardaSüleymân Çelebi`nin doğum târihine dâir bir kayda tesâdüf edilmedi.Ancak, Süleymân Çelebi`nin Mevlid`i 60 yaşında yazdığı ve eserin 1409(H.812) senesinde bittiği, en eski olarak bilinen nüshasında mevcut birbeyte istinâd etmektedir.1422 (H.825) senesinde vefât ettiğibilindiğine göre, onun 1351 (H.752) senesinde doğduğu neticesiçıkmaktadır. Sultan Birinci Murâd Hanın vezîrlerinden AhmedPaşanınoğlu, Şeyh Mahmûd Efendinin torunudur. Mahmûd Bey, 1338 (H.738)senesindeSadrâzam Süleymân Paşa ile Rumeli`ye sal ile geçenlerdendir.Süleymân Çelebi, Bursa`da asrının ileri gelen âlimlerinden ilim tahsîletti. Büyük bir âlim olarak, Sultan Yıldırım Bâyezîd zamânında Dîvân-ıhümâyûn imâmı, sonra da Bursa`da onun inşâ ve ihyâ ettiği câminin imâmıoldu. Resûlullah efendimize olan muhabbeti,
Vesîlet-ün-Necât isimlimevlid kasîdesini yazmasına vesîle oldu. Eserini yazmasının sebebiolarak gösterilen hâdise hakkında;
Künh-ül-Ahbâr, Güldeste,Tezkire-i Latîfî ve başka kaynaklarda geniş bilgi vardır. SüleymânÇelebi`nin vefâtı için düşürülen târih, Râhat-ı ervâhtır. Mezarı,Bursa`da Çekirge yolu üzerindedir.
İyi bir tahsîl gören SüleymânÇelebi,Bursa`daki Ulu Câminin baş imâmlığına getirildi. Bu câmidekiimâmlığı sırasında, birgünİranlı bir vâiz, vâz ve nasîhat ederken,Bekara sûresinin iki yüz seksen beşinci âyet-i kerîmesinin;
BizAllahü teâlânın peygamberlerinden hiç birinin arasını ayırd etmeyiz (hepsineinanırız)
. Duyduk ve itâat ettik. meâl-i şerîfini
tefsîrederken de; Hazret-i Muhammed ile hazret-i Îsâ arasında hiçbirfarklılık, üstünlük yoktur. diye, kendi kafasına, bozuk inanışına göretefsîr etti. Cemâat arasında bulunan bir kimse dayanamayıp, ayağakalktı ve; Ey câhil! Kendi kafana göre nasıl tefsîr edebilirsin? Senbu ilimde çok gerilerdesin. Hiç peygamberler (aleyhimüsselâm) arasındaüstünlük farkı olmaz olur mu? Elbette peygamberimiz Muhammed(aleyhisselâm), bütün peygamberlerden daha üstündür. Burada fark yokturdemek, nübüvvet ve risâlet yönünden fark yoktur demektir. Üstünlükler,mertebeler yönünden değildir. Burada; Birinin peygamberliğini kabûledip, diğerini kabûl etmiyerek aralarında bir ayrılık gütmeyiz.Herbirini kendi derecelerine göre peygamber olarak kabûl ederizbuyurulmaktadır. Bundan, derece ve fazîletleri aynıdır anlamı çıkmaz.Bunun isbâtı ise, yine Bekara sûresinin iki yüz elli üçüncü âyet-ikerîmesidir. Burada meâlen;
Bu (sûrede sözü geçen)
peygamberlerinbir kısmını, kendilerine verilen özelliklerle diğerlerinden üstünkıldık. buyurulmaktadır. Görüldüğü gibi, bu iki âyet-i kerîme,bizim âlimlerimizin tefsîr ettiği gibi birbirlerini doğrulamaktadır.Hâlbuki, senin bozuk düşüncene göre birbirlerini tekzib etmektedir ki,hâşâ bu olamaz! gibi pekçok sözler söyledi, pekçok delîller getirdi.Neticede İranlı vâiz, yanlış düşündüğünü kabûl etti. Bütün bunlaraşâhid olan Ulu Câmi baş imâmı Süleymân Çelebi, bu hâdiseden dolayı çokduygulanmış ve meşhûr
Mevlid-i Şerîfini yazmıştır.
Mevlid-iŞerîf`inde, hep Ehl-i sünnet îtikâdını anlatmıştır. Bu bozukîtikâdlı vâizin sözüne cevap olarak:
Ölmeyüb Îsâ göğe bulduğu yol,Ümmetinden olmak için idi ol.beytini söyledikten sonra, Resûlullahefendimizin fazîletlerini şöyle îzâh etmiştir:
Dahî hem Mûsâ elindeki asâ,Oldu O`nun izzetine ejderhâ.Çok temennî kıldılar Hak`dan bunlar,Kim Muhammed ümmetinden olalar.Gerçi kim bunlar dahî mürsel durur.Lâkin Ahmed efdâl-ü-ekmel durur.Zîrâ efdalliğe ol elyak durur,Ânı öyle bilmeyen ahmak durur.Süleymân Çelebi,
Mevlid`inde;Allahü teâlânın mutlak irâdesini, yoktan var ettiğini ve Muhammedaleyhisselâmın hiçbir mahlûkda bulunmayan üstün, yüksek ve emsâlsizvasıflarını anlatır. Her kelimesinde, gönlü Resûlullah aşkı ile yananbir müminin engin aşk ve muhabbet kokuları vardır. Hazret-i Muhammed`indiğer peygamberlere olan bütün üstünlükleri, en güzel kelimeler ve envecîz ifâdelerle anlatılmıştır.
Mevlid; münâcaat (Allahü teâlâyayalvarma),
velâdet (Peygamberimizin doğumu),
risâlet (Peygamberliğinbildirilişi),
mîrâc (Göklere çıkışı, Cennet`i ve Cehennem`igörmesi),
rıhlet (Peygamberimizin vefâtı) ve
duâ bölümlerindenibârettir.
Söze Allahü teâlânın ism-i şerîfi ilebaşlayan Süleymân Çelebi, Âdem aleyhisselâmdan Peygamberimiz Muhammedaleyhisselâma kadar bütün dedeleri olan Peygamberlerin alınlarında nûrparladığını ve bu nûrun Muhammed aleyhisselâma intikâl ettiğinianlatır. Peygamber efendimizin doğuşuna geniş bir yer ayırarak, Odoğarken annesinin neler duyup, neler gördüğünü, bu ânda bütünvarlıkların engin bir neşe içinde kaldıklarını, bütün zerrelerin O`nubüyük neşe içinde karşıladığını söyler.
Mevlid`de bundan sonra,Muhammed aleyhisselâma peygamberliğinin nasıl bildirildiğini ve mi`râchâdisesinin nasıl olduğunu anlatır. Derin üzüntü içinde yazdığı rıhletve daha sonra duâ ile
Mevlid`ini bitirir. Peygamber efendimizinher varlığın yaratılışı sebebi, bütün yaratılmışların en şereflisi veO`nu bütün peygamberlere üstün kılanAllahü teâlâya şükürler etmektedir.
Eserde çok olgun fikirler ve kompozisyonbütünlüğü vardır.
Mevlid, mesnevî şeklinden ziyâde, kasîdeşeklinde tertiblenmiştir. Bâzı yerlere gazel parçaları da ilâveedilmiştir. Arûz vezni ile yazılmış, (fâilâtün, fâilâtün, fâilün)kalıbı kullanılmıştır. Yalnız bir yerde (Mef`ûlü, fâilâtü, mefâîlü,fâilün) kalıbına yer verilmiştir.
Kâfiyeler güzel ve sağlamdır. SüleymânÇelebi,
Mevlid`in mısralarının mükemmel olması için çoktitizlik göstermiş, bu sebeple
Mevlid, üstün sanat sâhibidîvan şâirlerince dahî sevilip beğenilmiştir.
Mevlid`de hem olayların, hem dedüşüncelerin anlatıldığı yerlerde, en kısa, en uygun ve mümkün olan ensâde anlatım şekli kullanılmıştır.
Mevlid`de, hemen her türlüsöz ve ifâde sanatına rastlanır. En çok cinâs, teşbîh ve tekrîr gibisanatlara önem verilmiştir. Bölümlerin ve kitabın bütünlüğüne titizlikgösterildiği kadar, her mısra`ın ayrı ayrı güzelliği de gözdenkaçmamaktadır.
Mevlid, lirizm (içlilik) ve öğreticiliği(didaktizmi) iyice kaynaştırmış bir şiir kitabıdır. Kuruluktan uzakolduğu gibi, sırf coşkunluktan da ibâret değildir. Görünüşte kolay,fakat denendiğinde benzerinin yazılmasının çok zor olduğu görülür.
MUHAMMED ALEYHİSSELÂMI SEVMEK
Süleymân Çelebi hazretleri,
Mevlid`ineArabî olarak bir önsöz yazarak, şöyle buyurmaktadır: Rahmân ve Rahîmolan Allahü teâlânın ismiyle başlarım. Muhammed aleyhisselâmı bütünyaratılmışların sebebi, en şereflisi ve en azîzi yapan, makâm-ı Mahmûdile şefâat hakkını vererek O`nu bütün Peygamberlerden üstün kılan,ismini O`nun ismiyle yanyana yazarak, hasedci şeytanın burnunu sürtüp,O`nun şânını yücelten Allahü teâlâya hamd-ü-senâlar olsun. Muhammedaleyhisselâm, Allahü teâlânın indinde çok makbûldür. Allahü teâlânınmelekleri O`nun yardımcılarıdır. Ağaçlar, toprak ve taşlar, O`nunlakonuştular. O`nu sevenler dünyâda ve âhirette sevilip kurtulurlar. O`nadüşman olanlar kovulup, Cehennem`e atılırlar. Bizi Muhammedaleyhisselâmın ümmeti yapmakla şereflendiren Allahü teâlâya hamdederim. Şerîki ve benzeri olmayan, mekândan münezzeh bulunan Allahüteâlânın bir olduğuna şehâdet ederim. O, herkesin kendisine muhtâcolduğu, ibâdet ettiği ve yöneldiği Allahü teâlâdır. O, şânı yüce,kullarını merhametle bağışlayandır. Güzel ahlâk ve cömertlik gibipekçok meziyetleri ortaya çıkaran, vâdedilen kıyâmet gününde, hertarafta şefâati kabûl edilir bir şefâatçi olan Muhammed aleyhisselâmın,Allahü teâlanın kulu, resûlü ve habîbi olduğuna şehâdet ederim. Allahüteâlâ, O`na seçilmişlerin en üstünleri olan temiz âline ve Eshâb-ıkirâmına sonsuz rahmet etsin.
1) Sefînet-ül-Evliyâ; c.5, s.144
2) İslâm Âlimleri Ansiklopedisi; c.13,s.51
3) Vefeyât-ı Baldırzâde
4) Güldeste-i Riyâz-ı İrfân
5) Tâm İlmihâl Seâdet-i Ebediyye; (50.Baskı) s.1145
SÜLEYMÂN ÇELEBİ kabir adresi konusunda bilginiz varsa lütfen 
