İran`dayetişen evliyânın büyüklerinden ve fıkıh âlimi. İsmi Ahmed, KünyesiEbü`l-Feth, lakabı Arif`tir. Babasının ismi Muhammed`dir. Büyük âlimİmâm-ı Gazâlî`nin kardeşidir. Et-Tûsî ve el-Gazâlî nisbeleri verildi.Ahmed Gazâlî`nin nerede ve ne zamanda doğduğu belli değildir. 1126(H.520) senesinde Kazvin`de vefât etti.
Ahmed Gazâlî hazretleri küçük yaşta ilimöğrenmeye başladı. Zamânındaki âlimlerin bir çoğu ile görüştü veonların sohbetlerinde bulundu. İlim öğrenmek için bir çok memleketdolaştı. Pek çok tasavvuf ehlini ziyâret edip, hizmetlerinde bulundu.İlim ve fazîlette yüksek derecelere kavuştu. Irak`a gittiği zaman ilmive fazîleti sebebiyle halk, sohbetlerine koştu. Sonra Bağdât`ta vâzmeclisi kuruldu ve sayısı seksen üçe yakın ders meclisinde vâzlar verdi.
Ahmed Gazâlî`nin vâzları gönülleri alıcıve tesirliydi. Kerâmetler sâhibi, güler yüzlü bir zâttı. Fıkıh ilmi ilemeşgul olmasına rağmen, daha ziyâde insanlara vâz ü nasîhatları ilemeşhur oldu. İmâm-ı Gazâlî hazretlerine vekâleten, bir süre NizâmiyyeMedresesinde ders okuttu.
Ahmed Gazâlî hazretleri vâzlarınınbirinde Lâ ilâhe illallah lafzının faziletini şöyle anlattı:
Allahü teâlâ hadîs-i kutsî`de; La ilâheillallah benim kal`amdır. Kim benim kal`ama girerse, azâbımdan emînolur. buyuruyor. Lâ ilâhe illallah Allahü teâlâyı bildiren yüce birsözdür. Kim onu kendine kal`a edinirse ebedî saâdeti ve nîmetleri eldeeder. Kim bu mübârek, kelimeyi kendisine kal`a edinmezse, ebedî azâbauğrar. Fakat insanlar Lâ ilâhe illallah kelimesinden uzaklaştılar.Onlarda sadece dilin kelime-i tevhîdi söylemesi kaldı. Böylece insanlarsâdece kal`ayı söylemiş oldular. Nasıl ki ateşin ismini söylemek insanıyakmadığı, suyun ismi insanı boğmadığı, kılıcın ismi insanı kesmediğigibi, kal`anın ismi de insanı düşmandan korumaz. Bunlar gibi Kelime-itevhîdin sâdece lafzını söyleyip, mânâsından haberdâr olmamak da insanıâhiret azâbından korumaz.
Görülmüyor mu, insanlar Lâ ilâhe illallahdiyor, fakat nefsinin arzu ve isteklerine, paraya ve dünyâya tapıyor.Yarın kıyâmet gününde Allahü teâlâ; Ey kulum! Olmayan şeyi niçinsöylüyorsun? buyurup, Yalan söyledin. deyince ne cevap vereceksin.Halbuki sen, dünyâ malına ve paraya kulluk ediyorsun. Ey insanoğlu!Niçin lezzeti ilâhî yerlerde aramıyorsun? Halbuki bütün her şey Allahüteâlânın elindedir. O, bütün bu mülklerin sâhibidir. Mülkünde istediğigibi tasarruf eder. Âlemde, ancak O`nun dilediği ve O`nun irâde ettiğişey olur. Onun için, O`ndan başkasıyla lezzet alma. Rahmetinden ümitkesme. Çünkü O`nun rahmetinden, ancak kâfirler ümit keserler.
Lâ ilâhe illallah öyle bir kelimedir ki,Allahü teâlânın vahdâniyetini tanımayı sağlar. Onun meyvesi, Allahüteâlânın bir olduğunu ikrârdır.
Ey insanoğlu! Allahü teâlâ seni,tevhîdini, birliğini bilmen için yarattı. Âlemdeki her şeyi de, seniniçin yarattı. Ve bunlar arasındaki hayvanları, bitkileri sana hizmetçikıldı. Yer senin ikâmet etmeni sağlar. Melekler seni muhâfaza eder.Güneş sana ışık verir. Hepsi senin için yaratılmıştır. Sen, sâdeceAllahü teâlâyı bir bilip, O`na kulluk için yaratıldın. Öyleyse bütünmahlûkât, Allahü teâlânın vahdâniyetini ve bir olduğunu kabûl edip,bunu ikrâr için yaratılmıştır.
Ey insanoğlu! Allahü teâlâ bütün eşyâyısenin için yarattı. Seni de kendisi için yarattı. Sen ise, Allahüteâlânın senin için yarattığı şey ile meşgûl oldun, nîmetin sâhibiniunuttun. Sana gelen bağış ve lütuflarından faydalandın. Verenihatırlamadın. Böylece nîmetin şükrünü edâ etmedin. Sana verdiği ihsânve lütuflarının hürmetine riâyet etmedin. Nîmet sâhibine şükür, O`nunverdiği nîmete şükür etmektir. Bu da, kendisine verdiği nîmetten dolayıO`na senâda bulunmakla olur.
Ey insanoğlu! Sâdece Allahü teâlâ verir.Öyleyse, sâdece O`nunla meşgûl ol ve O`na yönel, Bu hâsıl olursa, seniniçin bütün nîmetler hâsıl olur.
Ey insanoğlu! Allahü teâlâdan başkasınayöneldiğin, onlara iltifât ettiğin müddetçe de Lâ ilâhe illallahkelimesini söylemeye devâm et. Çünkü o, sendeki iyi olmayan şeyleri yokeder. Sana övülen iyi hasletleri getirir.
Ahmed Gazâlî hazretleri çok tevâzusâhibiydi. Sık sık; Vâz ve nasîhat husûsunda kendimi ehil görmüyorum.Vâz âlimlerin, ilim nisâbının zekâtıdır. Nisâbı olmayan nasıl venereden zekât verir? Eğri ağacın gölgesi hiç düzgün olur mu? buyururdu.
Ahmed Gazâlî hazretleri bir müşkillekarşılaştığı zaman, rüyâsında Peygamber efendimizi görür, zor olanmeseleyi arz eder bu şekilde işin doğrusunu öğrenirdi.
Talebenin ilim tahsîl ederken ne gibihususlara dikkat etmesi gerektiği sorulduğunda şöyle buyurdu:
İlim isteyen ilk önce nefsini kötü ahlâkve huylardan temizlemelidir. Çünkü ilim öğrenmek, kalbi îmar etmekleolur. Âzâların vazîfesi olan namaz, nasıl necâsetten temizlenmedenolmuyorsa, kalbin ilim ile tâmiri de, ancak kalbi her türlü kötü sıfatve vasıflardan, fena huylardan temizledikten sonra olur.
İkinci olarak dünyâ meşgûliyetlerindenalâkayı kesmelidir. Zîrâ dünyâ meşgalesi insanı ilimden alıkoyar. İnsanbir anda iki şeyle meşgûl olamaz.
Üçüncü olarak hocaya karşı kibirliolmamalı ve ona ukalâlık etmemelidir. Bilhassa hastanın tabibe teslimolduğu gibi hocaya teslim olmak lazımdır.
Dördüncü olarak ilmin başında ister buister öteki dünyâ için olsun âlimlerin ihtilaflarına kulak asmamalıdır.Çünkü bu zihni zorlar doğru düşünceden uzaklaştırır. Meseleler idrâkedilmez olur.
Beşinci olarak, insanın okumaktan gâyesikalbini kötü huylardan temizleyip, fazîletlerle süslemek, gelecekte iseAllahü teâlâya yakın olmak ve yakınlık mertebesine kavuşmak olmalıdır.Bilgisiyle; riyaset, servet, makam, düşük adamlarla mücâdele veakranlarına üstünlük gâyesi göstermemelidir.
Ahmed Gazâlî kardeşinin yazdığı
İhyâ-uUlûm adlı eserini bir cilde kısaltarak Lübâb-ül-İhyâ ismini verdi.Ayrıca
Sevânih-ul-Uşşak, Zahîre fi İlm-i Basîre, Bevârik-ul-İlm,Et-Tecrid fî-Tercemet-it-Tevhîd, Sırr-ul-Esrâr ve Teşkîl-ül-Envâr veHavâss-üt-Tevhîd adlı eserleri vardır.
ÂHİRET TİCÂRETİ
Ahmed Gazâlî hazretleri zamânını hep vâzu nasîhat veya Allahü teâlâya ibâdetle geçirirdi. İnsanlara sık sıkvakitlerini boş geçirmemeleri ile ilgili olarak şöyle nasîhat ederdi.Buyururdu ki:
Şunu iyi bilin ki, insanlar bu âlemdeyolculuk halindedirler. Onların ilk konakları beşik, sonuncusu isekabirdir. Hakîkî vatan, ya Cennet veya Cehennem`dir. İnsanın ömrü,sefer mesâfesini teşkil eder. Yıllar konak yerleri, aylar fersahlar,günler kilometreler, nefesler metrelerdir. Yapmış olduğu iyilik, tâatve ibâdetler azığıdır. Ömrünün en kıymetli sermâyesi vakitleridir.Şehveti ve şehevî arzuları, yolunu kesen eşkıyâdır. Kazancı ve kârı;Cennet`i ve oradaki ebedî nîmetleri elde etmek, Allahü teâlânınrızâsına ve cemâline mazhar olmaktır. Zarar ise; Cehennem`de çeşitliazaplara mâruz kalmak, Allahü teâlânın rahmet ve cemâlindenuzaklaşmaktır.
Kim hesapsız Cennet`e girmek isterse,vakitlerini Allahü teâlânın beğendiği şeylerle geçirsin. Kim âhirette,hasenât kefesinin ağır gelmesini isterse, vakitlerinin çoğunu ibâdet vetâatla geçirsin. Kim sâlih bir amel işler, sonra da günâh işlerse, onundurumu tehlikelidir. Fakat ümit kesilmiş de değildir. Af, Allahüteâlânın keremindendir. Umulur ki, Allahü teâlâ onu affeder.
Zannetmeyin ki, güneşin ve ayın seyrindenmaksat, sıralı ve düzenli bir hesaptır. Gölgenin, nûrun ve yıldızlarınyaratılmasından maksat, sâdece insanların dünyâ işlerinde yardımcıolmak içindir. Bilakis insanların, vakitlerini ve zamanlarını onlarvâsıtasıyla bilip, âhiret ticâreti ve tâatlerle meşgûl olmalarıiçindir. Allahü teâlâ Furkan sûresi altmış ikinci âyet-i kerîmesindemeâlen; Düşünüp ibret almak veya şükretmek isteyen kimseler için, geceile gündüzü birbiri ardınca geçiren yine O`dur. buyuruyor.
1) Mu`cem-ül-Müellifîn; c.2, s.147
2) Vefeyât-ül-A`yân; c.1, s.28
3) Tabakât-üş-Şâfiiyye; c.6, s.60
4) Şezerât-üz-Zeheb; c.4, s.60
5) El-Bidâye ven-Nihâye; c.12, s.196
6) Esmâ-ül-Müellifîn; c.1, s.83
7) Mîzân-ül-İ`tidâl; c.1, s.150
8) Lisân-ül-Mîzân; c.1, s.293
9) Câmiu Kerâmât-il-Evliyâ; c.1, s.293
10) Tabakât-ül-Evliyâ; s.102
11) El-A`lâm; c.1, s.214
12) Nesâyim-ül-Mehabbe; s.230
13) Brockelmann; Gal-1, s.546, Supp-1,s.756
14) İslâm Âlimleri Ansiklopedisi; c.6,s.35-68
Ana Sayfa
AHMED GAZÂLÎ kabir adresi konusunda bilginiz varsa lütfen 
