Mâverâünnehirbölgesinde yetişen velîlerin büyüklerinden. Doğum târihi bellideğildir. Nesef şehrinde doğdu. Babasının ismi Muhammed`dir. Vefâttârihiyle ilgili kaynaklarda değişik bilgiler vardır. Eserlerindekiifâdelerinden 1300 (H.700) yılından az önce veya bu târihte vefâtettiği anlaşılmaktadır. Küçük yaşta ilim tahsîline başladı. Tahsîliesnâsında tıb ile de ilgilendi. Bu arada tasavvuf âlimlerininsohbetlerinde bulundu. Horasan`a da ilim öğrenmek için giden AzizNesefî, bölgenin Moğol işgâline uğraması üzerine buradan ayrıldı veçeşitli beldeleri dolaştı. Bu arada büyük velî Sâdeddîn-i Hammûî`yetalebe olmakla şereflendi.
Aziz Nesefî, hocasından icâzet, diploma,aldıktan sonra insanlara Allahü teâlânın emir ve yasaklarını bildirmeyeve tâliplerine ilim öğretmeye başladı. Çok tesirli vâz ve nasîhatlaryapardı. Konuşmalarında açık ve sâde bir ifâde kullanırdı.
Aziz Nesefî buyurdu ki:
Her kim şunlara uyarsa kâmil birmüslüman olur: 1) Helal lokma, 2) Doğru söz, 3) Doğru iş, 4) Evliyânınsohbetinde bulunmak, 5) Allahü teâlânın varlığını birliğini tasdiketmek, 6) Allahü teâlâya karşı kulluk vazîfelerini yerine getirmek, 7)Kimseye eziyet vermemek, 8) Herkese rahatlık vermek, 9) İlim öğrenmek.
Hakîkat ehlinin alâmeti şunlardır: 1)Allahü teâlânın rızâsına kavuşmuşlardır. 2) İnsanlarla sulhüzeredirler. Kimseye düşmanlık etmezler. İnsanları severler. 3) Halkaşefkat üzeredirler. Şefkatin aslı halka nasîhat etmek, onlara doğruyolu göstermektir. 4) Halka karşı tevâzu ve edeb gösterirler. 5)Tevekkül sâhibidirler. Sabır ve tahammülleri fazladır. 6) Tamâı, nefsinarzu ve isteklerini terketmiş, kanâat sâhibidirler. 7) Allahü teâlânınverdiğine şükrederler. 8) İnsanlara rahatlık ve ferahlık verirler.
Aziz Nesefî çok sayıda eser yazmıştır.Bunlardan bâzıları şunlardır:
1) Tenzil: Yirmi bölümdenmeydana gelen eser tasavvufa dâirdir. Yazma nüshası SüleymâniyeKütüphânesi (Şehîd Ali Paşa Kısmı, No: 1263/2) ve Bâyezîd DevletKütüphânesinde (Veliyyüddîn Efendi Kısmı, No: 1767) mevcuttur.
2)Keşf-ül-Hakâik, 3) Maksad-ı Aksâ, 4) Beyân-üt-Tenzîl, 5) Keşf-üs-Sırât,6) Zübdet-ül-Hakâik, 7) Kitab-ül-İnsân-il-Kâmil, 8) Menâzil-üs-Sâirîn.1) Riyâz-ül-Ârifîn (Şarkiyat cb.2200); s.175
2) Esmâ-ül-Müellifîn; c.1, s.580
3) Mecâlis-ül-Uşşak (Hüseyin Baykara);s.115