OsmanlıDevletinin kuruluşunda hizmeti geçen büyük İslâm âlimi. Osman Gâzininkayınpederi ve hocası. Karaman civârında 1206 (H.603) yıllarındadoğduğu tahmin edilmektedir. 1326 (H.726) yılında Bilecik`te vefât etti.
İlk tahsîlini memleketinde yaptıktansonra Şam taraflarına gitti. Hadîs-i şerîf, tefsîr ve fıkıh ilimleritahsîl etti. Tasavvuf yoluna meyletti. Zamânının büyük âlimlerindenfeyz aldı. Memleketine döndü. Bir rivâyette Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmîhazretlerinin sohbetleri ile kemâle geldi. Bu esnâda Selçuklu Devletiçöküntüye doğru gidiyor, Anadolu`da bir karışıklık hüküm sürüyordu.Moğolların önünden kaçan Oğuz boyları Anadolu`ya büyük gruplar hâlindegelerek çeşitli bölgelere yerleşiyorlardı. Bu boylardan biri de önceKaracadağ, sonra da Söğüt mıntıkasına yerleşen Kayılar idi vebaşlarında Ertuğrul Bey bulunuyordu. Daha ilk zamanlardan îtibârenErtuğrul ve oğlu Osman Gâzinin başından geçen hâdiseler ve onlarınvelîler ile olan münâsebetleri büyük bir devletin müjdesini veriyordu.
Ertuğrul Gâzi bir gece ulemâdan birkimseye misâfir oldu. Sohbet esnâsındaErtuğrul Gâzi, yüksekçe bir yerdeduran kitabı göstererek ne olduğunu sordu. Ev sâhibi; Bu kitap Allahüazîmüşşân hazretlerinin Resûl-i ekremine indirdikleriKur`ân-ıkerîmdir. cevâbını aldı. Sonra ev sâhibi uyumak için gittiğinde,Ertuğrul Gâzi mushafın bulunduğu odada sabaha kadar mushaf-ı şerîfinhuzûrunda hürmet ve tâzim ile ayakta durdu. Fakat sabaha karşı bir aradayanamayıp uykuya daldı. Bu sırada rüyâda kendisine; Sen benimkelâmıma hürmet ve tâzimde bulundun, ben de senin evlâdına kıyâmetgününe kadar dâim olacak bir ulu devlet ihsân eyledim. diye hitâbolunduğunu işitti.
Diğer taraftan Ertuğrul Gâzi zamanzamanKonya`ya gelir ve Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî hazretlerini deziyâret ederdi. Bir gelişinde henüz küçük yaşta olan Osman Gâziyi deberâberinde Mevlânâ`ya getirip hayır duâlarını ricâ etti. O sıradaSelçuklu Sultanı bulunan kimsenin, Kalenderî tarîkatinden olan birşahsa bağlandığını işiten hazret-i Mevlânâ; Hoş şimdi hükümdâr kendinebir baba bulduysa, biz de kendimize bir oğul bulduk. diyerek küçükOsman`ın elinden tuttu ve hayır duâlar eyledi.
Bu hususta üçüncü büyük müjde ise, OsmanGâzi ile Şeyh Edebâlî hazretleri arasında cereyân etti. Edebâlîhazretleri Konya`dan gelerek cihâd sınırının en uç bölgesi olanEskişehir yakınlarında İtburnu denilen bir köyde yerleşmişti. Buradatâliplerine ilim öğretmek, insanlara huzur dağıtmakla meşgûl olurdu.Dînî meselelerde herkes ona mürâcaat eder, dünyâ ve devlet işlerini onadanışırdı. İslâm dünyâsında eskiden beri mevcûd olan Fütüvvet ehli veAnadolu`da mühim bir yer tutan Ahîler ile irtibâtı vardı. AyrıcaErtuğrul Beyin oğlu Osman Bey de bu büyük âlimi sık sık ziyârete gider,ilim ve feyzinden istifâde ederdi. Edebâlî hazretlerinin kendiparasıyla yaptırıp talebelerine ders verdiği Bilecik`teki zâviyesiniziyâretlerinden birinde, Osman Bey bir rüyâ gördü. Rüyâsını hocasıEdebâlî hazretlerine anlattı. Osman Beyin rüyâsında, Edebâlîhazretlerinin koltuk altından çıkan bir nûr, gelip Osman Beyin göğsünegirdi. O nûrun girmesiyle, Osman Beyin karnından bir ağaç peydâ oldu.Birden dallanıp budaklandı. Dalları çok yükseklere ulaştı. Altındakinice dağlar ve nehirleri gölgeledi. Onun gölgesindeki dağ venehirlerden birçok insan gelip istifâde etmeye başladığı sırada, OsmanBey uyandı. Edebâlî hazretleri, Osman Beyin böyle bir rüyâ görmesineçok sevindi. Onun yapacağı büyük hizmetlerde, kendisinin de nasîbiolmasına çok şükretti. Osman Beyin bu güzel rüyâsını şöyle tâbir etti:Oğul sen, Ertuğrul Gâzi oğlu Osman, babandan sonra Bey olacaksın,kızım Mâl Hâtunla evleneceksin. Benden çıkıp sana gelen nûr budur.Sizin asîl ve temiz soyunuzdan nice pâdişâhlar gelecek. Onlar, nicedevletleri bir çatı altında toplayacaklar. Allahü teâlâ, nice insanınhuzur ve saâdete kavuşmasına, dîn-i İslâmla şereflenmesine seninneslini vesîle edecek. dedi. Osman Beyi tebrik etti. gözünün nûrukızını, bu mübârek insana nikâh etti.
Osman Beyin, Mâl Hâtunla izdivâcındanOrhan Bey dünyâya geldi.Edebâlî hazretleri, dâmâdı tarafından kurulanOsmanlı Devletine mânevî güç verdi. Sultan Osman Gâzinin hürmet ettiği,her hususta istişâre edip danıştığı en yakın yardımcılarından oldu.
Osman Gâzi, Yenişehir`i aldıktan sonramemleketi beş idârî bölgeye ayırdı. Karacahisar`ı oğlu Orhan Beye,Subaşılığını da kardeşi Gündüz`e verdi. Yarhisar`ı Hasan Alp`a,İnegöl`ü Turgut Alp`a verdi. Kaynatası Edebâlî`ye Bilecik gelirinitimar verdi. Hanımını babası ile Bilecik`te bıraktı. KendisiYenişehir`e giderek yanındaki gâzilere evler yaptı.
Şeyh Edebâlî, Bilecik`te fıkıh, tefsîr vehadîs ilimleri üzerinde dersler verdi. Bu sûretle son günleriniBilecik`te geçiren Edebâlî hazretleri 120 yaşlarında iken 1326 (H.726)yılında vefât etti. Cenâzesi, yıllarca huzur saçarak insanlara saâdetyolunu gösterdiği zâviyenin yanına defnedildi. Eskişehir`de Odunpazarıüstündeki kabristanda da bir makâmı vardır. Yerine kendi talebesiDursun Fakih geçip, ders verdi.
Edebâlî hazretlerinin Rahmet-i Rahmânakavuşmasından bir ay kadar sonra Mâl Hâtun, dört ay sonra da Osman Gâzivefât ettiler. Edebâlî hazretlerinin feyz ve bereketleri, yolgöstermesi ile altı asırdan fazla devâm edecek olan cihan devletinintemellerini atan Osman Gâzi, âlimlere ve evliyâya yakın olmanınehemmiyetini de belirttiği vasiyetnâmesinde kendisinden sonra gelecekoğluna dolayısıyla evlâtlarına şunları vasiyet etti:
Allahü teâlânın emirlerine muhâlif biriş işlemeyesin! Bilmediğini, dînimizin ulemâsından sorup anlayasın!Sana itâat edenleri hoş tutasın! Askerine inâmı, ihsânı eksik etmeyesinki, insan ihsânın kulcağızıdır. Zâlim olma! Âlemi adâletle şenlendir veAllah için cihâdı terk etmeyerek beni şâd et! Ulemâya riâyet eyle ki,şerîat işleri nizâm bulsun! Nerede bir ilim ehli duyarsan, ona rağbet,ikbâl ve hilm göster! Askerine ve malına gurur getirip, dînimizinâlimlerinden uzaklaşma! Bizim mesleğimiz Allah yoludur ve maksadımızAllah`ın dînini yaymaktır. Yoksa, kuru kavga ve cihângirlik dâvâsıdeğildir. Sana da bunlar yaraşır. Dâimâ herkese ihsânda bulun! Memleketişlerini noksansız gör! Hepinizi Allahü teâlâya emânet ediyorum.Osmanlı sultanları, bu vasiyetnâmeye candan sarıldı. Bu vasiyetnâme,devletin altı yüz sene hiç değişmeyen anayasası oldu.
Altı asır, insanlara huzur ve saâdet,onların eli, onların yardımı ile dağıtıldı. Allahü teâlâ, o büyükdevleti bu mübârek insanlara nasîb etti.
ASIL ÖLÜM...
Edebâlî hazretlerinin vefâtlarına yakıntalebelerine vasiyet mâhiyetinde söylediği sözlerden bâzıları şunlardır:
Tevâzu; zenginlere karşı kibirli,yoksullara karşı alçak gönüllü olmaktır.
Toprağa bağlanınız, suyu isrâfetmeyiniz, mîrâsınızın sağlam kalmasına dikkat ediniz, veriniz,elleriniz yumuk, kapalı kalmasın, ilim sâhiplerini koruyunuz, ağaçdikiniz, ödünç aldığınızı fazlası ile iâde ediniz, Kur`ân-ı kerîmigüçlü olmak için okuyunuz, bağınızı bahçenizi viran bırakmayınız,Peygamber efendimizi çok iyi tanıyınız. Hadîs ezberleyiniz,bildiklerini öğretenler unutulmazlar.
Asıl ölüm, ilimden payını almayanlariçindir. Faydalı ile faydasızı bilenler bilgi sâhipleridir.
1) Şakâyık-ı Nu`mâniyye Tercümesi(Mecdî Efendi); s.20
2) Kâmûs-ül-A`lâm; c.2, s.817
3) Rehber Ansiklopedisi; c.4, s.330
4) Tam İlmihâl Seâdet-i Ebediyye; (49.Baskı) s.1132
5) Tâc-üt-Tevârih; c.5, s.1-2
6) İslâm Âlimleri Ansiklopedisi; c.10,s.110
EDEBÂLÎ (Üdebâlî) kabir adresi konusunda bilginiz varsa lütfen 
