Büyük velîlerden ve hadîs âlimi. Adı Abdüla`lâ, babasının adı Abdila`lâ`dır. İbn-i Şerâhil Kureyşi ismiyle de bilinir. Lakabı Ebû Hûmâm`dır. Doğum târihi belli değildir. 804 (H.189) senesinde vefât etti.
İyi bir tahsil gördü. Hamîd-i Tavîl; Yahyâ bin Ebî İshâk, Cerirî, Yûnus bin Ubeyd, Ma`mer bin Râşid, Saîd bin Ebî Arûbe ve Dâvûd bin Ebî Hind gibi devrinin büyük âlimlerinden ilim öğrendi ve hadîs-i şerîf bildirdi. Bu rivâyetleri pek makbûl olup, başta Kütüb-i sitte denilen meşhur altı hadîs kitabı olmak üzere başka hadîs kitaplarında da yer aldı. Kendisinden İshâk bin Râheviye, Ebû Bekir ibni Ebî Şeybe, Amr bin Ali el-Felâs, Nasr bin Ali ve daha bir çok âlim hadîs-i şerîf öğrenip rivâyet ettiler. İmâm-ı Nesâî ve İbn-i Hibbân onu sika, güvenilir bir âlim olarak bildirirler.
Abdüla`lâ hazretleri ilmiyle âmil olup öğrendiklerini her zaman tatbik ederdi. Kime bir ilim verilir de bu ilim ona Allah korkusundan ağlama huyunu kazandırmazsa, o bu ilmin faydasını göremez. buyururdu.
Abdüla`lâ Cehennem`den çok korkardı. Göz yaşları içinde secdeye kapanır ve şöyle duâ ederdi:
Yâ Rabbi! Düşmanlarının nefretini arttırdığın gibi senin için olan huşûmuzu, korkumuzu arttır. Sana secde eden yüzümüzü Cehennem`de ateş ile örtme.
Abdüla`lâ sohbetlerinde mâlâyânîden uzak olup boşuna konuşmazdı. Büyük âlim Mis`âr`ın bildirdiğine göre buyurdular ki:
İnsanlar bir araya gelseler ve Allahü teâlâdan, Cennet`ten, Cehennem`den konuşmadan ayrılsalar melekler derler ki: Ey insanlar büyük gaflet içindesiniz...
Yine buyurdu ki:
Cennet ve Cehennem, Âdemoğlundan bir şeyler duymak için ona yaklaşırlar. Şayet insan Cennet`i isterse, Cennet; Yâ Rabbî! Onu isteğine kavuştur! der. Şayet Cehennem`den sakınırsa, Cehennem de; Yâ Rabbî! Onu ateşten muhâfaza et! diye duâ eder.
Abdüla`lâ ölümü çok hatırlar ve titrerdi. Buyururdu ki:
İki şey var ki beni dünyâ zevklerine dalmaktan alıkoyuyor. Bunlar ölümü hatırlamak ve Allahü teâlânın dâima huzurunda bulunmaktır.
Yine;
Hiçbir ferd yoktur ki, ölüm meleği günde iki defâ kapısını çalmasın. buyurmuştur.
1) Tezkiret-ül-Huffâz; c.1, s.296
2) Tehzîb-ut-Tehzîb; c.6, s.69
3) El-Menhel-ül-Azbül Mevrûd Şerhi Sünen-i Ebû Dâvûd; c.1, s.69
4) Hilyet-ül-Evliyâ; c.5, s.88
5) İslâm Âlimleri Ansiklopedisi; c.2, s.90
6) Şezerât-üz-Zeheb; c.1, s.324