Büyükvelîlerden. İsmi, Mahmûd bin Mevdûd bin Ahmed, künyesi Ebü`l-Hasan,lakabı İzzeddîn`dir. Soyu, Mısır hâkimi Aybek Türkmânî`ye ulaşır.Mısır`da doğdu. Doğum târihi bilinmemektedir. 1424 (H.828) senesindeMeraga`da vefât etti.Dergâhındaki bahçeye defnedildi.
İzzeddîn Türkmânî önceleri ticâretleuğraştığından çok kere Mekke-i mükerremeye gidip geldi. Bir dönüşündekervanın yolunu harâmîler kesti. Kervandakileri esir alıp soydular. Bukargaşalık esnâsındaHindli bir derviş korkusuz ve kaygısızca bir yereçıkıp bekledi. Soyguncular birçok kimseyi şehîd edip bâzılarını dayaraladılar. Lâkin bu dervişe bir şey yapamadılar. Bu sırada İzzeddînTürkmânî bu hâli görünce kendi kendine söz verip; Eğer sağ sâlimşehrime dönersem, bütün mal ve mülkümü fakirlere dağıtıp, hak yolunyolcularının arasına gireceğim. Dervişlerden olacağım diye ahdetti.Hakîkaten baskın esnâsında bir fırsatını bulup kendini ve malınıkurtardı. Selâmetle evine vardı. Ahdine vefâ olarak Şeyh SeyfeddînHalvetî hazretlerine bağlanmak düşüncesiyle önce istihâre yaptı. LâkinrüyâsındaAhî Mîrim hazretlerini gördü. Kendisini yetiştirecek büyüğün oolduğu bildirildi. Buna sevindi ve Herat şehrine doğru yola çıktı.Herat`a varıp Mîrim hazretlerinin sohbetine katıldı. Kısa zamandaicâzet, diploma alıp irşâda başladı. Orada dergâh ve mescid inşâ edip,oturdular. ŞehrinCâmi-i kebîrinde ders ve vâzla meşgûl oldu. Çokkerâmetleri görüldü.
İzzeddîn Türkmânî hazretleri hâfız olup,Kur`ân-ı kerîmi çok güzel okurdu. Bu sebeple Mîrim hazretleri ona; Senbütün talebemize kırâat ilmini öğret! buyurdu. O da; Peki efendim.deyip tâlime başladı.
Bir gün birisi içinden; İzzeddînTürkmânî hazretleri acabâ beni de okutur mu? diye geçirdi vetalebelerin arasına karıştı. Sonra birisi gelip kendisini İzzeddînTürkmânî hazretlerinin çağırdığını haber verdi. O da varıp onunhuzûruna çıktı. Ona; Kur`ân-ı kerîmi öğrenmek ve okumak lâzımdır.Hatırına getirir lâkin öğrenmezsin? buyurdu. Sonra okutmaya başladı.
Bir gün bâzı kimseler Türkmânîhazretlerini ziyârete geldiler. Türkmânî hazretleri onlara yemek ikrâmetti. Sonunda sofraya üzüm getirdi.Sofradakilerden biri; Türkmânîhazretlerinin yediği salkımdan birkaç üzüm tânesi bana nasîb olsa dayesem. diye içinden geçirdi. O zaman Türkmânî hazretleri dönüptebessüm etti.Elindeki üzümü, salkımıyla ona verdi ve; Göz hakkınkalmasın. buyurdu. O kişi bunu görünce ona olan sevgisi daha dafazlalaştı.
Zamânında Tîmûr Han oraları fethedip elegeçirmişti.Bir gün İzzeddîn Türkmânî hazretlerini çadırına dâvet ettive çadırda otururken hizmetçisine tenbih edip; Bu zâtı bir tecrübeedelim. Şimdi siz gasb edilmiş bir kuzu veya tavuk yakalayıp pişirin vebu zâtın önüne getirin. İkrâm edelim. Bakalım helal veya haram olduğunuanlayabilecek mi? diye emretti. Hizmetçi bir kuzu bulup getirdi veİzzeddîn Türkmânî hazretlerinin önüne koydu. Türkmânî hazretleri önünekonan kızarmış kuzudan besmele okuyup yemeye başladı. Tîmûr Han;Efendi hazretleri. Helâl ise yiyorum demeyi unuttunuz. dedi. O zamanTürkmânî hazretleri; Bu bize helâldir. buyurdu. O zaman Tîmûr Hanyanındakilere; Görün evliyâ dediğiniz zât, gasbedilmiş ve haram şeyebesmele bile okudu. Helâl gibi haramı yer. Dînini hebâ ve kendinicezâya uğratır. dedi. Bunun üzerine Türkmânî hazretleri; Aslı vardır.Birazdan anlaşılır. buyurdu. O esnâda dışarıda bir kadın feryâdederek; Sultânım kuzucuklarımdan birini evimde beslerdim. Onu İzzeddînhazretlerine vermeyi adamıştım. Onu alıp giderken adamlarınız elimdenaldı ve bana eziyet ve zulüm ettiler. diye seslendi.Tîmûr Han busözleri duyunca, hayretler içinde kaldı. O zaman Türkmânî hazretleribaşını kaldırıp; Ey hâtun! Adağın kabûl olsun. Allahü teâlâ sana çokmükâfât versin. Adağın bana geldi. Sâhibini buldu. İşte yediğimiz kuzuodur. buyurdu. Kadıncağız sevinçle geri döndü. O zaman Tîmûr Han,İzzeddîn Türkmânî hazretlerinin büyük bir zât olduğunu hakkıyla anlayıphürmet ve ikrâmlarda bulundu ve yaptığı imtihan sebebiyle özür dileyipduâ istedi.
Bir gün dergâha bir sepet nar geldi.Narları talebelere dağıttılar. Bir tânesini kendileri yediler. Nardanbir tânesi yere düştü. Türkmânî hazretleri o tâneyi alıp bir yeregömdü. Gömer gömmez ondan bir ağaç oluverdi. Sonra talebelerine;Buraya bir kabir kazınız. buyurdu. Talebeler onun yanına bir kabirkazdılar. Daha sonraları vefât edeceğinde buraya defnedilmesiniistediler. Hasta biri bu narın meyvesinden veya bir yaprağından yeseşifâ bulurdu.
Bir zaman talebelerine; Hak yolunyolcusu olmak isteyen, kalbiyle hocasına bağlanmalı. Hocası ve dervişarkadaşlarından başkasıyla konuşmamalı, hallerini hocasından başkasınaanlatmamalı. buyurdu.
Kendileri anlatır: Önceleri bir arahacca gittim. Vakfeye vardım. O zaman biri yanıma geldi ve; Eyİzzeddîn bak! dedi. İşâret ettiği tarafa baktım. Hacılar arasında uzunboylu heybetli kişiler gördüm. Sonra yanlarına gittim. Selâm verdim.Selâmımı aldılar. Bana hak yolunun yolcusuna lâzım olacak şeyleri haberverdiler. Meğer onlar, Ricâlullah denen Allahü teâlânın sevgili kullarıimiş.
İzzeddîn Türkmânî hazretleri vefâtıyaklaşınca vasiyet edip; Ben filan gün vefât ederim. Musallaya koyun.Bir zât gelip namazımı kıldırır. buyurdu. Dediği gibi oldu. Tanımadıkbiri gelip cenâze namazını kıldırdı.
EY ZAMÂNIN EN HAYIRLISI
Bir zaman bir grup tüccar gemi ile sefereçıktılar. Giderken büyük bir fırtına çıktı. Gemi neredeyse batacak hâlegeldi.Her bir tüccar can telaşıyla; Yâ Hızır! Yâ İlyâs! Ey zamânın enhayırlısı! diye nidâya, duâya başladılar. O sırada gemide bir derviş;Yâ İzzeddîn Türkmânî! diye nidâ etti. O söyler söylemez fırtınadindi, dalgalar durdu. Tüccarlar adaklar adayıp Türkmânî hazretlerinindergâhına geldiler ve durumu anlattılar. Kendilerinin kurtuluşunasebep, talebelerinden biri olduğunu söylediler.
1) Lemezât, SüleymâniyeKütüphânesi,No: 4536, v.126
Ana Sayfa
İZZEDDÎN TÜRKMÂNÎ kabir adresi konusunda bilginiz varsa lütfen 
