İstanbulvelîlerinden. İsmi, Muhammed Kumul`dur. Hüseyin Paşazâde Kumul Bey dedenir. İstanbul`da doğdu. 1726 (H.1132) târihinde Başrûznâmeci ikenİstanbul`da vefât etti. Fındıklı`da deniz sâhilinde bulunan MollaÇelebi Câmii yanında Şeyhülislâm Sadreddînzâde Muhammed Sâdık Efendininkabrinin bulunduğu etrâfı çevrili yere defnedildi. Kabr-i şerîfiziyâret mahallidir.
Muhammed Kumul Efendi, tahsîliniİstanbul`da yaptı. Devlet hizmetinde Hâcegân-ı Dîvân-ı Hümâyûn adıverilen memuriyete tâyin edildi. Bu sırada Mekke-i mükerremede AhmedYekdest Cüryânî hazretleriyle görüşüp, ondan tasavvuf ilmini öğrendi veicâzet, diploma aldı. Ahmed Yekdest hazretleri kendisini çok sever veİstanbul`a giden talebesiyle mektup gönderir, ona, Kumul Efendininsohbetine gitmesini söylerdi.
Ahmed Yekdest hazretleri mânevîterbiyesini hakkıyla verip yüksek derecelere ulaştırdığı talebesiMehmed Emin Tokâdî`yi İstanbul`a gönderirken ona nerede kalacağınısormuştu. O da cevâben; Siz nerede emrederseniz. deyince, ona birmektup verip; Al bunu İstanbul`da Hâcegânı Dîvân-ı Hümâyûndan HüseyinPaşazâde Kumul Muhammed Bey vardır. Varınca bu mektubu ona verirsin.Seni onun sohbetine havâle ettik. Ne buyurursa itâat et. Onateslimiyetin bize teslimiyettir. buyurup kıymet ve fazîletinibildirmiştir.
Mehmed Emin Tokâdî hazretleri anlatır:İstanbul`a varınca doğruca Muhammed Kumul Efendinin kaldığı yeribuldum. Mektubu verdim. Beni kucaklayıp gözlerimden öptü. Bana izzet veikrâmlarda bulundu. Kalacağım yeri temin etti. Muhammed Efendininsohbetlerine iştirâk edip, yanıbaşında oturuyordum. Nice kimsesohbetlerini dinliyordu. Yalnız kaldığımızda bana tasavvufuninceliklerine âit bilgiler, mârifetler anlatırdı. Bir müşkilim olunca,ben sormadan bir menkıbe, ibretli hâdise anlatır, anlattıkları ilederhal müşkilim ve suâlim hallolurdu.
Mehmed Emin Tokâdî hazretleri anlatır:Muhammed Kumul Efendi vefâtından önce, hasta iken, bana şöyle vasiyettebulundu: Şu birkaç cilt kitabı Dârüsseâde ağası Beşir Ağa`ya götür.Bizim duâ ettiğimizi söyle. Bunlar Medîne-i münevvereye gönderilecek.Bunların konulacağı yeri onlar bilirler. Gönderip bizi duâdanunutmasınlar. dedi. Birkaç gün sonra vefât etti. Vasiyetleri üzerine okitapları alıp, vâlilerin toplantı günü olan Çarşamba günü huzurlarınavardım. Kalkıp kucaklaşarak, yanlarına oturmamı söyledi. Hâl hatırsorduktan sonra, İstanbul`da bulunup, ziyâretlerine fazla gidemediğimiçin üzüldüğünü söyledi. Merhûm MuhammedKumul Efendinin selâmınısöyleyip kitapları arzettiğimde, büyük bir üzüntü ve ağlama ilekitapların yerine gönderilmesi için emir verdi. Meclistekilere benitanıtıp, âhiret kardeşimizdir dedi. Vedâ edip kalktığımda,hizmetçilerine şöyle emretti: Bize gelenler dünyevî bir iş içingelirler. Bu zâtı iyi tanıyın. Geldiği zaman misâfir var diyebekletmeyin. Zîrâ bunlar bizi Allah rızâsı için ziyârete gelirler.dedi. Koynuma bir kese koydu. Sonra içinde yüz altın olduğunu gördüm.Evime dönüp kendi hâlim ile meşgûl iken, bâzı dostlar ısrar ederekevlenmemi istediler. Merhum Muhammed Kumul Efendinin mahallesi olanFilyokuşu`nda evlendim ve ders vermek, ilim öğretmekle vakit geçirdim.
Mekke-i mükerremede bir gün gâib namazıkılındığını görenler sorduklarında; Haremeyn-i şerîfeyne büyükhizmetleri görülen Muhammed Kumul Bey İstanbul`da vefât etti. Onunnamazıdır. demişlerdir. O gün tesbit edildiğinde tamı tamınaİstanbul`da cenâze namazının kılındığı vakte rastladığı anlaşılmıştır.
Muhammed Kumul Efendi, İstanbul`daDârüsseâde ağası İstanbul Vâlisi Beşir Ağa ile sık sık görüşür sohbetederdi.Beşir Ağa da Ahmed Yekdest hazretlerinin talebesi olduğundanaralarında derin bir muhabbet vardı.
Muhammed Kumul Efendi ömrünü hak yolunbilgilerini öğretmekle insanların kalplerine Allahü teâlânın ve onunsevdiklerinin sevgisini yerleştirmekle meşgûl oldu. Vefâtından az öncehastalığı sırasında Mehmed Emin Tokâdî`ye bâzı vasiyetlerde bulundu.
1) Risâle (Mehmed Emin Tokâdî),Süleymâniye Kütüphânesi, Es`ad Efendi Bölümü, No: 3430
2) Tam İlmihâl Seâdet-i Ebediyye; (49.Baskı) s.1162
Ana Sayfa
MUHAMMED KUMUL EFENDİ kabir adresi konusunda bilginiz varsa lütfen 
