Onsekizinci yüzyılda Anadolu`da yetişmiş olan evliyâdan ve âlimlerden.İsmi Mustafa olup, Hacı Mustafa Efendi veya Debbağzâde diye meşhurolmuştur. Rize`de doğdu, İstanbul`da vefât etti. Doğum ve vefâttârihleri belli değildir.
Doğum yeri olan Rize`de ilim tahsilinebaşlıyan Debbağzâde Mustafa Efendi İstanbul`a geldi. Zamânınınâlimlerinden aklî ve naklî ilimleri tahsil edip derin âlim olduktansonra Fâtih Câmiinde ders okuttu. Selânik kâdılığına tâyin edildiyse degitmedi. Daha sonraMısır kâdılığına tâyin edildi. Mısır kâdılığısırasında insanların Allahü teâlânın emirlerine uygun olarak yaşamalarıiçin gayret etti ve bu vazîfeyi adâletle yürüttü. Derin ilmiyle vegüzel ahlâkıyla insanlara örnek oldu. Sonra Medîne-i münevverekâdılığına getirildi. Sevgili Peygamberimizin kabr-i şerîfleriniziyâret edip, mübârek beldenin ahâlisine hizmette kusûr etmedi. Mekke-imükerremeye giderek hac vazifesini yerine getirdi.Hac ibâdeti esnâsındabaşka İslâm memleketlerinden gelen âlim ve velîlerle görüşüp sohbetetti. Sonra İstanbul`a dönmek üzere oradan ayrıldı. Ancak Bayas (veyaPayas) Vâlisi KüçükAlioğlu onun bu yolculuğuna mâni oldu. Onuhapsettirdi. Debbağzâde Hacı Mustafa Efendinin hapsedildiği haberiİstanbul`a ulaşınca, zamânın pâdişâhı, onun serbest bırakılması içinemir gönderdi. Fakat vâli, pâdişâhın emrini de dinlemeyip, onu serbestbırakmadı. HattaDebbağzâde Hacı Mustafa Efendiye sıkıntı ve ezâettirdi. Mustafa Efendi hapsedildiği hücrede devamlı olarak namazkılıp, ibâdet etti ve Allahü teâlâya duâ ve niyâzda bulundu.
Hücrede bulunduğu sırada başını secdeyekoyup kendisinin kurtulması ve onu hapseden vâlinin cezalandırılmasıiçin Allahü teâlâya duâ ve niyâzda bulundu. Allahü teâlâ âlim ve velîolan bu zâtın duâsını kabûl etti. Ona zulmeden bu vâli feci bir şekildeöldü.Vâlinin yerine geçen oğlu, Debbağzâde HacıMustafaEfendiyihapishâneden çıkarttırdı. Ona ikrâm, iltifât ve ihsânlarda bulundu. Buhâlin, HacıMustafaEfendinin kerâmeti olduğunu anlayan vâli, onu kendiadamlarıyla İstanbul`a kadar yolladı.
İstanbul`a gelen Debbağzâde Hacı MustafaEfendi, ilim öğretmeye ve insanlaraAllahü teâlânın emir ve yasaklarınıanlatmaya devâm etti.
Sahîh-iBuhârî`yi, İbn-i Hacer`in
Nuhbe`siniokuttu. Pekçok kimse ondan ders alıp ilim öğrendi. Âkifzâde AbdurrahmânEfendi de ondan ders ve hadîs-i şerîf okutmak husûsunda icâzet alankimselerdendir.
Sahîh-i Buhârî`nin senedinde bulunan zâtlarıihtivâ eden bir eser te`lif eden Debbağzâde Hacı Mustafa Efendi, ilimve fazîlet sâhibi, olgun, çok ibâdet eden, velî bir zât idi.
1) Mecmû fi`l-Meşhûd ve`l-Mesmû`; s.26